aksiyom

1.

başka bir önermeye götürülemeyen ve kanıtlanamayan, böyle bir geri götürme ve kanıtı da gerektirmeyip, kendiliğinden apaçık olan ve böyle olduğu için öteki önermelerin temeli ve ön dayanağı olan temel önermeye aksiyom (belit) denir. ne türlü bir belitten yola çıkılırsa o türlü bir sonucu varılır. belitlere dayanan bir felsefe, belitlerin yanlışlığı meydana çıkınca çöker.

1. mantık: mantıkta belit terimi, bir şeyi tanıtlamak için kullanılan tanıtlanmayı gerektirmeyecek kadar açık ilke anlamını veriri tanıtlanmayı gerektirmediği gibi tanıtlanamazda. çünkü tanıtlama, daha da açıklamak demektir, buysa daha çok açıklanamaz. her belit bir ilkedir, ama her ilke bir belit değildir. örneğin, “her bütün kendini meydana getiren parçalarından büyüktür” ilkesi bir belittir, buna karşı einstein’in görelilik ilkesi bir belit değildir. metafizik dünya görüşünün ürünü olan bütün mantıklar, “bir şey kendisinin aynıdır” önermesiyle dile getirilen özdeşlik ilkesini belit saymışlardır. hegel’in diyalektik mantığı bunun doğru olmadığını meydana koymuştur. bir şey kendisiyle bile aynı değildir, çünkü sürekli olarak değişmektedir.
2. matematik: nicelikler arasındaki orantıları dile getiren zorunlu önermeler, matematikte belit adıyla tanımlanırlar. örneğin, “bir üçüncü niceliğe ayrı ayrı eşit olan nicelikler birbirine eşittir”, “eşit niceliklere eşit nicelikler eklenirse toplamları da eşit olur”. matematiksel belit, mantıksal belitin niceliklere uygulanmasıdır. aralarında başkaca bir anlam ayrılığı yoktur.örneğin doğal sayılar birkaç tane aksiyom üzerine kurulmuştur. ilk aksiyom "1 bir doğal sayıdır" şeklinde verilir. 1'in bir doğal sayı olup olmaması üzerinde bir mantık yürütmeden kabul ederiz.
3. dekartçılık: descartes ve başta spinoza olmak üzere izdaşları felsefelerini belitlere dayarlar. örneğin descartes, felsefesini “düşünüyorum, öyleyse varım” belitinden çıkarak kurmuştur. spinoza’da ünlü etika’sında örneğin, “başka bir şeyle tasarlanmayan şeyin kendisiyle tasarlanması gerekir” gibi belitlerden yola çıkar. ne var ki, ne türlü bir belitten yola çıkılırsa o türlü bir sonuca varılır. bundan başka, bu belitler, “parçalarının toplamı bütüne eşittir” gibi belitler gücünde değildirler. daha açık bir deyişle, dekartçıların belitleri öznel, kendilerince belit sayılmış belitlerdir. nitekim cogito’nun yüzyıllarca önceki biçimini çürütmek için, “bin altın düşünüyorum, öyleyse bin altınım var” önermesi ileri sürülmüştür.

   exnihilo   01.01.2007 08:03
   #163860
2.

<bkz: mütearife>

   metallicblack   04.09.2007 20:28
   #652602
3.

aksiyon olsa gerek diye düşündüren bir kelimedir.

   denueass   04.09.2007 23:42 ~ 23:43
   #652873
4.

belit de denir.

   wunderbar   24.10.2007 15:55
   #688836
5.

üçgenin içaçıları toplamının 180 derece olması, ya da iki paralel doğrunun sonsuzda kesişmesi falan işte.

   ecetemelkuran   11.04.2008 20:38
   #891697
6.

apaçık bir biçimde doğru olduğu düşünülen, ne kanıtlanan ne de çürütülebilen önerme.

   ziman   25.01.2010 17:53
   #1887046
7.

<bkz: temel önerme,temel tez>

   xwinsirin   02.03.2011 22:54
   #2312418
 
reklamı kapat

yazdır