baleybelen

1.

bâleybelen (dilsizlere dil veren), muhyi-i gülşeni (1528-1604) tarafından itikadî bilgileri avamdan sakınıp sırlamak ve osmanlı'da ortak kültür dili yaratmak üzere 1574'de kurgulanan dünyadaki ilk yapay dildir.

muhyî, 16. yy. osmanlısında ağır eleştiriler alsa da bâleybelen ile 200 eser yazar. öğrencileri bâleybelen'i devam ettirmeye çalışır, ancak neredeyse muhyî'nin ölümüyle bu dil de kullanılmaz olur. günümüze bu dille yazılan eserlerden pek azı gelebilmiştir.

fransız araştırmacı rousseau, halep'te gördüğü, tanımadığı dilde yazılmış bir kitabı önce ünlü osmanlı tarihçisi ve o tarihte istanbul'da alman ataşesi olan hammer'e gönderir. hammer şifreleri çözemez ve paris'teki doğu dilleri okulu akademisyeni sylvestre sacy'den yardım ister. sacy sekiz yıl araştırmasına rağmen bu dili kimin, niçin ve nasıl tasarladığını bulamaz. kaybolmuş bir millete ait olabileceğini düşünür ve bu mealde bir makale kaleme alır.

bâleybelen ile ilgili ilk bilimsel araştırma ise 1966'da istanbul üniversitesi edebiyat fakültesi'nden prof. dr. mithat sertoğlu'nun ilk milletlerarası dili bir türk icat etmişti başlıklı makalesidir. bâleybelen şifrelerini ilk çözen ise beş yıllık araştırma sonucu dilbilimci mustafa koç olur. mustafa koç,
bâleybelen / ilk yapma dil (2006) adlı kitabıyla bulgularını yayımlar.

<bkz: esperanto>

   ilelebetmuhalefet   25.07.2007 17:40
   #569811
 
reklamı kapat

yazdır