dede korkut hikayeleri

1.

türkler'in islamiyet sonrası yazılı halk hikayelerinin ilk örnekleridir. kitabın asıl adı ; kitabi dedem korkut ala lisani taifei oguzandır. toplam 12 destandan oluşur.


hikayelerde dersler verilmiş, halk bilgilendirilmek istenmiştir. destanlaşmış tarih olayları anlatılmıştır. oğuzların dini inançları belirtilmiştir, örneğin alpler kafirlerle savaşa gitmeden evvel arı sudan abdest alıp, iki rekat namaz kıldıkları belirtilmiştir. halkın iktisadi durumu da anlatılmıştır. oğuzların daha çok hayvancılıkla geçindiği neredeyse her hikayede görülmektedir. yalnız, oğuzlar’da üstünlük zenginlikle, mal mülkle olmaz. oğuzlar’da üstülük yiğitlikle olur. erkek gençlerin isim alabilmesi için bir yiğitlik göstermesi gerekir. yiğitlik gösteren delikanlıya dede korkut isim verir. verdiği isimler genellikle delikanlının gösterdiği yiğitlikle alakalıdır. mesala boğaç han’a ‘boğaç’ ismi boğayı boğduğu için verilmiştir. oğuzlar işlerini kendileri yapamazsa küçük düşerler. üstünlüklerini kaybetmemek için yardım kabul etmezler. kazan han’ın hikayesinde de böyle olmuş, kazan han çobanı, yardımını engellemek için, ağaca bağlamıştır.

hikayelerde kadın da söz sahibidir. kadın da hanlık edebilir. kadın evlenirken güçlü, yiğit birini arar. gerektiğinde kadın da savaşır fakat kadının savaşması erkeği küçük düşürür.

destanlarda yoğunlukla ideal oğuz alp’inin nasıl olması gerektiği anlatılıyorsa da alplerin başına gelen olaylardan herkese pay düşüyor. büyüklüğün ve güçlülüğün erdem ve hünere bağlı olduğu her fırsatta belirtilmiş. düşmana karşı savaşmak da yiğitliğin, büyüklüğün göstergesidir. verilen dersler bu kadarla da kalmıyor. bunların bir kısmı doğrudan devlete ve yöneticilere bir kısmı da millete verilmek istenen derslerdir

1- devlete verilen öğütler;

destanlarda genel bir ilke şeklinde oğuz birliğini devam ettirme fikri işlenmiştir. bu birliği devam ettirebilmek için devlete ve devlet adamlarına;

* ekonomik güce sahip olma,
* hüner ve erdem sahibi olma,
* buyruk olmanın gereği anlatılmıştır.

destanlarda vurgulanan bu unsurlar sanırız dünya döndüğü sürece devam edecektir.

ayrıca alplere de şöyle öğütler veriliyor;

* ok atmada ve yay çekmede hünerli olmak
* düşman ile savaşta üstün gelmek
* ülkesine sahip çıkmak
* zengin ve eli açık olmak ( ‘aç doyurmak, yoksul donatmak‘ şeklinde geçen halka karşı merhametli ve cömert olmak )
* soylu olmak ve soyunu küçük düşürmemek.

2- halka verilen öğütler;

destanlarda halka alpler kadar yer verilmese de. hem çoban gibi kahramanlarla hem de örnek alplerle halka da bir takım dersler verilmiş;

* devlete sadık olmak ,
* misafirperver olmak ,
* dedikodu yapmamak ,
* dürüst olmak ,
* korkak olmamak ,
* çocuğunu iyi yetiştirmek ,
* üstüne düşen görevi yerine getirmek ,
* eşine sadık olmak ,
* ana babaya hürmet etmek …

bunlar benim çıkarabildiklerim. daha doğrusu sadece aklımda kalanlar. sanırım bir tek hikayeyi enine boyuna incelesek bunlar gibi onlarca öğüt ve ders çıkar. (bu gibi bir incelemeyi yakında yapmayı düşünüyorum , yardımlarınıza talibim!…)

bazı öğütler de var ki, pek çoğu atasözleri gibi kalıplaşmıştır;

* ecel vakti ermeyince can çıkmaz.
* çıkan can geri gelmez.
* yığılı malın mülkün olsa da nasibinden fazlasını yiyemezsin.
* kara eşek başına gem vursan katır olmaz, hizmetçiye elbise giydirsen hanım olmaz.

ve bunlar gibi pek çoğu doğrudan olarak mukaddimede verilmiş. bir o kadar da hikayelerin mânzum ve secîli kısımlarında mevcuttur.

*

   laura   22.05.2007 03:57
   #414039
2.

hikaye isimleri şöyledir:

dresden yazması kısa bir giriş ve 12 öyküden oluşur. öyküler sırasıyla:

1. dirse han oğlu boğaç han
2. salur kazan'ın evi yağmalanması
3. kam büre bey oğlu bamsı beyrek
4. kazan bey oğlu uruz'un tutsak olması
5. duha koca oğlu deli dumrul
6. kanlı koca oğlu kanturalı
7. kazılık koca oğlu yegenek
8. basat'ın tepegöz'ü öldürmesi
9. begin oğlu emren
10. uşun koca oğlu segrek
11. salur kazanın tutsak olup oğlu uruz'un çıkarması
12. iç oğuz'a taş oğuz asi olup beyrek öldüğü

vatikan yazmasında kısa bir giriş ve altı öykü vardır:

1. hikayet-i han oğlu boğaç han
2. hikayet-i bamsı beyrek
3. hikayet-i salur kazan'ın evi yağmalanduğudur
4. hikayet-i kazan begün oğlu uruz han tutsak olduğudur
5. hikayet-i kazılık koca oğlu yegenek bey
6. hikayet-i taş oğuz iç oğuz'a asi olup beyrek vefatı

   uc acili dis fircasi   17.01.2008 14:31
   #820983
3.

11. yy dolaylarında sölenmiş olan laedri masallardır. 15. yy yazıya geçirilmişlerdir.
1 önsöz ve 12 hikayeden oluşur. oğuzların komşuları olan hristiyan gürcüler ve pontus rum krallığı ile yaptığı savaşlar, oğuzların günlük yaşamları, toplumdaki kadının önemi, çocuklara isim verme törenleri gibi gelenekleri içerir. türklerin yemek adetleri hakkında da bilgi verir.
hikayelere adını veren dede korkut ise kitabın yazarı veyahutta kahramanı değildir. sadece hikayenin sonunda gelip dualar eden, bilgiler veren zamanının bilge insanıdır.
dede korkut hikayeleri, destandan halk hikayeciliğine geçiş olarak görülür.
hikaye hem düzyazı hem şiir şeklinde yazılmıştır. düzyazı kısımları olayları, şiirler ise duyguları anlatır. şiirde kafiye, aliterasyonlar vardır. yüzyazı kısmında ise secîler bulunur.

akkoyunlular zamanında yaşanmıştır. geçtiği yerler; azerbaycan, kafkasya, kuzeydoğu anadolu'dur.

ilahi bakış açısı ile yazılmıştır.
tam adı: kitâb-ı dedem korkud alâ lisân-ı tâife-i oğuzân'dır.

türçe olarak ilk kez kilisli muallim rıfat bilge tarafından arapça harflerle ve orhan şaik gökyay tarafından da latin harflerle yayımlanmıştır.

3 nüshası vardır; dresden, vatikan ve berlin. fakat berlin yazması 2. dünya savaşında yanmıştır.

12 hikayeden fazla olduğunu söyleyenler olmasına rağmen buna dair herhangi bir buluntu yoktur.

bir türk yazar tarafından "terazinin bir kefesine bu hikayeleri, diğer kefesine bunun harici tüm eserleri koysanız yine de dede korkut hikayeleri ağır basar." demiştir.

   betyl   21.12.2008 00:30
   #1130802
 
reklamı kapat

yazdır