erlik

1.

yeni yazarımız ,hoşgelmiş. umarım daimi olur.

   faten   29.05.2007 13:23
   #432026
2.

<bkz: terlik> * *

   drciwan   29.05.2007 13:25 ~ 13:25
   #432030
3.

türk mitolojisindeki kötü tanrı. ama daha çok erlig şeklinde yazılır.

   exnihilo   29.05.2007 13:34
   #432057
4.

önceleri sadece su vardı. yer,gök,ay ve güneş yoktu.tanrı ile bir kişi vardı. bunlar kaz şekline girip uçuyorlardı.tanrı hiçbir şey düşünmüyordu. kişi ise rüzgâr çıkartıp suyu dalgalandırdı ve tanrı'nın yüzüne su attı. kişi kendini tanrıdan yüce sandı ve suya atladı. sonra suda boğulacaktı ki "tanrı,yardım et!" diye bağırdı. sonra tanrı "çık!" dedi ve kişi sudan çıkıverdi.tanrı şöyle dedi "sağlam bir taş olsun!" sudan bir taş çıktı.tanrı ile kişi taşa oturdular.tanrı,kişiye "suya gir ve bir toprak al." dedi. kişi suya girdi ve bir avuç aldı.ama sonra bir avuç daha aldı kendi için ve onu da ağzına soktu. tanrıdan gizlice yer yaratmaktı amacı. sonra tanrı "şimdi bu toprağı suya serp" dedi.kişi yaptı ve toprak büyüyüp kara parçası oldu. ama kişi'nin ağzındaki toprak da büyüyordu. ve kişi boğulacaktı ki "tanrı,gerçek tanrı! bana yardım et!" diye bağırdı. tanrı ise ona "ne yaptın sen? bu toprağı neden sakladın?" dedi. kişi " yer yaratayım diye almıştım." dedi. sonra tanrı "tükür!" dedi ve kişi toprağı yere attı. sonra tanrı şunları söyledi "artık sen günahlı oldun. bana karşı fenalık düşündün.sana itaat eden halkın düşünceleri de fena olacaktır. bana itaat edenlerinki saf ve temiz olacaktır. onlar ışık görecekler. ben gerçek kurbustan'ım. senin ismin ise erlik olsun." *

erlik köktürk çağı yazıtlarında hakkında açık bir ifade mevcut olmayan bir iyedir. çin kaynaklarının verdiği bilgiler arasında da bu iyeye rastlanmamıştır. ancak bazı bilim adamları arasında erklig kavramının erlik’e işaret ettiği konusunda tartışma mevcuttur.12 bizce, erlik, yağız yir ile ilişkilidir. çünkü yağız yir kavramı, türklerde yeryüzünü değil, yeraltını göstermektedir. kara toprak alttadır. karasular yeraltındadır. türklerin onu, yirlig/irlig/erlik, yani yer altında olan oraya ait olan şeklinde tasavvur etmeleri daha mantıklı ve yerinde bir yaklaşım olur düşüncesindeyiz. manas destanı’nda yer alan ertöştük, bu adı yer altında da gezip dolaşma gücüne sahip olduğu için aldığı düşüncesindeyiz. erlik ve er/irlig han da aynı anlamda bir ünvandır. yerin altına ait han anlamı taşımaktadır. erlik yaratıcıya karşı geldiği için, oraya gönderilmiştir...

   erlik   31.05.2007 11:40 ~ 11:43
   #437364
5.

<bkz: erlig>

<bkz: erk>

   douqan   31.05.2007 11:43
   #437367
6.

rütbesiz askerlerin içinde bulunduğu durumdur.

   drciwan   31.05.2007 11:44
   #437369
7.

erlik han eski türklerin ve moğolların inancı tengricilikte yeraltı aleminin efendisidir. (yeraltı alemi=yerlik/erlik). tengri'nin oğlu olmasına rağmen kötülüğü simgeleyen bir tanrıdır.

inanca göre erlik han, dünyanın yaradılışında tengri'ye karşı fenalık yapmış ve tengri onu ceza olarak yeraltı âleminin efendisi yapmıştır.

erlik han, yeraltı âleminin en alt katında yeşil demirden bir sarayda, gümüşten bir tahtın üzerinde oturur. orada kendine koyu kırmızı parlıyan ve çok az ışık veren bir güneş yaratmıştır. emirinde dokuz semerli boğası vardır.

tanrıya fenalık eden erlik han lanetlenmiştir, tanrı "sen bana hile düşündün, fenalık ettin, senin halkın da hep hileciler, fenalık düşünenler olsun der." ve yarattığı karada dokuz dallı çam ağacının dokuz dalından kendi halkını türetir.erlik bu halk benim olsun der tanrıya.tanrı da ona git kendi halkını kendin bul deyip erlik'i geri çevirir. tanrının halkının bu agacın yalnız doğuya bakan 5 dalından istifade etmelerine izin verilmiştir. kalan 4 dal yasaklamıştır. erlik gidip bu halkı baştan çıkarır. erkek olan törüngey ile dişi olan eje, erlik'in şu sözüne kanarlar "bu 4 dal aslında size yasak değildir, meyveleri de pek tatlıdır. dilediğinizce yiyin." erlik sonra ağaca bekçi bulunan yılan uyurken ağzına girer ve ağaca çıkar, eje'ye müsaade ettiğini söyler. bunun üstüne eje meyveden yer, törüngey'in de agzına sürer. tanrı durumu fark eder ve erlik'i yer altına gönderir. eje'ye "sen benim sözümü tutmadın bundan sonra gebe kalasın ve doğum sancıları çekesin" der. yılana "sen benim sözümü tutmadın, bundan böyle şeytan diye bilinesin, herkes seni ezmeye öldürmeye çalışsın" der. törüngeye "sen benim sözümü tutmadın, 9 kızın 9 oğlun olacak ve hepsinden sen sorumlu olacaksın, insan neslini sen çoğaltacaksın"der. "hepinizi hanemden kovuyorum, dünyaya gönderiyorum, burda sizi ben beslerdim, ben korurdum, artık kendinizi besleyip koruyacaksınız, bir dahada sesimi duymayacaksınız" diye ekler. böylece erlik insanoğluna ilk kötülüğünü etmiş olur.

kıranları yapan tanrıdır.

erlik; sağlam gövdeli, atletik yapılı yaşlı bir varlık olarak düşünülür. gözleri, kaşları kara renklidir. çatal sakalı dizlerine değin uzanmıştır. yaban domuzunun azı dişlerine benzeyen bıyığı kulakları üzerine yerleşmiştir. kara ve kıvırcık saçlıdır. çenesi tokmağa, boynuzları ağaç köklerine benzer. kana benzer parlak yüzlü erlik'in, kara demirden kılıcı ve kalkanı vardır. bineği kara at ya da kara boğadır (belki de öküz). erklig kan, eski uygur sanatında boğa ya da öküze binmiş olarak tasvir edilmiştir ki bunu, osmanlı kozmolojisindeki dünyanın öküz üstünde durduğunu anlatan efsane ile aynı köke bağlamak mümkündür.

erlik'in yedi -ya da dokuz- oğlu, dokuz kızı vardır. dokuz oğlu, adlarıyla birlikte şunlardır: karaş, mattır, şıngay, kömür kan, badış biy, yabaş kan, temir kan, uçar kan, kerey kan.

altay şamanizmine göre erlik'in oğulları yer altına inen şamana yol gösterirler. erlik ve oğulları için zayıf ve hasta hayvanlar kurban edilir. çünkü altaylılar'ın inançlarına göre erlik, kötü (zayıf ve sakat) kurbanlardan hoşlanır. erlik'e asla at kurban edilmez. ayrıca, erlik'i simgeleyen şeyler ve tasvirler yapmak yasaktır. erlik han'ın oğulları her zaman babaları gibi kötü değildir. bunlar, kötü ruhlardan insanları korurlar. babaları için yapılan kurban törenlerinde hazır bulunurlar ve töreni yöneten kamın erlik han'ın yanına gitmesine öncülük ederler. yeryüzündeki görevlerinden ayrı olarak erlik'in oğulları yer altındaki gölleri, ırmakları, denizleri yönetirler...

kızları kara kızlar kuttörenleri sırasında kamları baştan çıkarıp, onların başarısız olmalarına neden olurlar. erlik ile iletişime geçen kamlara kara kam denir.

erlik'in kızları, kam gök tanrı'ya (=ülgen'e) kurban vermek için göğe çıkarken, kamı yataklarına çağırıp yolundan alıkoymağa çalışırlar. kam, işini unutup erlik'in kızlarının cilvelerine kanarsa başka ruhlarca cezalandırılır ve tanrı'nın kurbanı kabul etmesi işi de tehlikeye düşer. erlik'in kızlarından ikisi sekiz gözlü kiştey ana ile erke solton'dur.

sibiryanın kuzeyinde yaşıyan ve doğaya bağlı bir yaşam sürdüren türk halkı dolganlarda anlatılan bir efsaneye göre, erlik han mamutları yeryüzünden alıp yeraltı alemine götürmüştür. mamutlar orada pis kokuların, sıcağın ve karanlığın içinde erlik han'a hizmet etmek zorundadırlar. eğer bir mamut oradan kaçıp tekrar yeryüzüne ulaşmaya çalışırsa derhal buz kesilip ölür.

wilhelm radloff dolganların bu efsane ile, ara sıra tundra'nın binyıllardır çözülmemiş buzunun içinden dışarıya sarkan mamut cesetleri bulmalarına açıklama uydurduklarını kestirmiştir.

   witchorexia nervosa   04.01.2008 09:09
   #801149
8.

ülgen'le aralarındaki ilişki hürmüz ile ehrimen'in aralarındaki ilişki gibidir. benzer ikili tanrı örneği pek çok eski kavimde mevcut olduğuna göre milletlerin animist/panteist dönemden çok tanrılı dine geçiş döneminde bir süre ikili-tanrı inanışı dönemi geçirdiği gibi bir sonuç çıkabilir. diğer tanrıların da bu inanış evresinde iyi tanrı ve kötü tanrının yardımcılarının zamanla önem kazanmasıyla oluştuğu iddia edilebilir. her şey denilebilir yani. sonuçta biz burada bilim yapıyoruz madam!

   rusen amcanin oglu sedat   09.06.2011 02:42
   #2370598
 
reklamı kapat

yazdır