jerzy kukuczka

1.

jerzy kukuczka

(yeshi kukuuçka diye okunur)




(1948-1989)

jerzy kukuczka’nın lhotse güney duvarı’ nda düşüp öldüğü haberi bize ulaştığında londra’da bir pazar akşamüstüydü. kukuczka’nın dünyanın en iyi himalaya dağcılarında biri olması bu haberi son derece trajik yapıyordu. uluslararası polonya ekspedisyonu ile birlikte wielicki rotasını tamamlamak için oradaydı. her ölüm trajiktir ancak bazı ölümler vardır insanı şoke eden ve tamam adil olmadığını düşündüğümüz.



jerzy ‘jurek’ kukuczka 24 mart 1948 de polonya skoczow’ da doğdu. kömür çıkaran bir maden ocağında elektrik mühendisiydi. dağlarla ilk buluşması, gençliğinde, bir dağcılık kulübünde izcilik yaparken oldu. mağaracılıkla başladı ancak kayalarla ilk gerçek teması güney polonya’ da jura krakowsko-czestochoska’ya bir gezi sırasında oldu. daha önce atletizm ve ağırlık kaldırmayla ilgilenmişti ancak gerçekten kendini bulduğu yer dağlar oldu.

“belki biraz abartılı gelebilir ama kaya ilk dokunduğum anda bunun benim uzun zamandır aradığım şey olduğunu anladım.” 1965’te tatra’ ya ilk gidişinde şaşkına döndü. tırmanmaya morskie oko- mnich’ de başladı ve burada 2 seneyi aşkın bir süre tırmandı. 1970’ de askeri hizmet için verdiği 2 yıl aradan sonra polonya’ nın tatra’larında en zor ve en çok dayanıklılık isteyen rotalarının yaz ve kış çıkışlarını yaptı. avrupa’ daki en zor tırmanışlardan biri sayılan kazalnika dağını planlamaya başladı. o zaman diğer polonyalı dağcılar gibi onunda malzemeleri düşük kalitedeydi ve çok zor elde ediliyordu buna rağmen kukuczka bazı çok zor tırmanışları gerçekleştirmeyi başardı. ( daha sonraları dağcılık malzemesi üreten birçok firmaya danışmalık yaptı bunlardan birisi de camp’di.)

yurtdışı ilk tırmanışını bulgaristan’ da yaptı bunu torre trieste’ nin güney yüzü’ nün ve civette’ daki aste fai’ nin ilk polonya çıkışlarını yaptığı dolomitler izledi.

1972-1973 yıllarında mormalada’ da via dell’ideale ‘ nın ilk kış çıkışını yaptı, 1974’te de dauphine alplerine gitti. o kış alaska’ da mckinley dağı’nın kış çıkışını yaptı. mckinley’ de aklimatizasyon problemleri yüzünden çok acı çekti ancak bunun, onu diğerlerine göre çok daha uzun süre rahat ettirdiğini keşfetti, çok daha uzun süre dayanabiliyordu.

kukuczka bir sonraki tırmanışlarını fransız alplerinde m. lukaszewski ve voytek kurtyka ile birlikte yaptı. petit dru ve büyük jaroslar’ ın kuzey yüzlerinde yeni rotalar açtılar. bu aynı zamanda voytek kurtyka ile çok iyi bir partnerliğin ve dostluğun da başlangıcı oldu.

ilk 7000lik zirvesi hindu kuş dağlarındaki kohe-tez oldu bunu 1978’de tirich mir izledi. bu tırmanışları sayesinde 1979’daki bilczewski’nin organize ettiği lhotse ekspedisyonuna davet edildi. kukuczka 4 ekim 1979’da oksijen kullanmadan zirveye ulaştı. bütün 14 sekiz binlikleri içinde bir tek bu zirve bir kış ya da yeni rota tırmanışı değildi.

1980’de andrej zowoda’nın organize ettiği everest ekspedisyonunun bir parçası olarak a. czok ile birlikte güney pillar’da yeni rota açtılar. oksijen sadece güney zirvesinde kullanıldı ve buradan zirveye oksijen kullanamadan tırmandılar.

1981 sonbaharında kukuczka, kurtyka ve alex maclntyre makalu batı yüzünü denediler. 7900m.de 400m.lik dik bir kaya bloğuyla ve ekstrem derece zorlukta karla karşılaştılar, bütün bir gün boyunca 20m ilerleyebildiler. sonunda lider giden giden alex artık ilerlemenin imkansız olduğunu belirtti. bu başarısızlığın ardından alex katmandu’yu terk etti, voytek tırmanmak istemedi ama bir gün kukuczka sadece “gidiyorum” dedi. kurtyka en iyi giysilerini kukuczka’ ya verdi. kukuczka gitti ve borun buzulundan ve kuzey batı sırtından zirveye (8047m) ulaştı. makalu’ yu solo ve yeni rotadan çıkmak kukuczka’yı tatmin etmişti. 1982’de kukuczka ve kurtyka ilk kez pakistan’a gittiler ve klasik rotadan broad peak(8047m)’e tırmandılar. 1 temmuz 1983’te jerzy ve voytek gasherbrum ıı(8035m)’nin, güney doğu flankından yeni rota açtılar. 23 temmuzda gasherbrum ı’in güney batı yüzünde yeni rotadan açtılar. en büyük başarılarından biri temmuz 1984’te yaptıkları bütün broad peak masifinin traversi (3 zirve: 7538m, 8016m ve 8047m)’yle geldi.

jerzy kukuczka, 1983’te kurtyka ile birlikte gasherbrum’u tırmandıktan sonra 14 sekiz binliği tamamlamayı düşünmeye başladı. bütün zirveleri ya kışın ya da yeni rotadan tırmanmayı düşünüyordu. kurtyka bunun gerçekçi bir girişim olduğunu düşünüyordu ve onaylıyordu.

neden daha sonraki yıllarda bu büyük partnerlik devam etmedi? voytek kurtyka egoist birisiydi, ekstrem derece zorluktaki rotaları tercih etti ve 1985’te dikkatini trango towers’a çevirdi. arkadaşlıkları devam etti ve birlikte pek çok tırmanış yaptılar. onlar farklı meydan okumaları seçmişlerdi. kukuczka bütün 8000liklere kışın ya da yeni rotadan tırmanmaya karar verdi. bu konuda ilk olmak önemli değildi çünkü sekiz binliklere bu şekilde tırmanmak kendi dünya rekorunu kırmak anlamına geliyordu.

1985 kışı kukuczka için çok büyük bir başarıydı. 21 ocak 1985’te a. czok ile birlikte dhaulagiri(8167m)’nin ilk kış çıkışını yaptı. koşullar bitmek bilmeyen fırtınalarla oldukça kötüydü. kukuczka, korkuyu ve umutsuzluğu kabul etmeyen ilk insandı. inişte 3. kampa ulaşmaya çalışırlarken kendini yalnız buldu. czok devam etti ama kukuczka kendine bir çukur açtı, uyuşmuştu, fakat bu umutsuz gibi görünen durumdan kurtulmayı aklından çıkarmamayı başardı. ertesi gün 2. kampa ulaştığında czok’u oradaydı ancak ayak parmakları kötü şekilde donmuştu.

dhaulagiri’ye bu başarılı atağın ardından kukuczka bilczewski’nin organize ettiği ekspedisyondan ayrıldı ve doruca himalayalar’ a gitti.(bu konuda söylentiler var) ilk önce fransız pass’a tırmandı, bu tırmanış, kimi zaman koltukaltlarına kadar varan yumuşak karda iki gününü aldı. ormana ulaştığından devasa bir uçurumla karşılaştı. neyse ki sonunda bir nepal köyüne ulaştı. burada kiraladığı bir şerpayla pokhara’ya, alışılmış olduğu gibi 7 günde değil 3 günde gitti. bu arada kar çukurunda donan ayakları iyice canını yakmaya başlamıştı. pokhara’dan bir otobüsle katmandu’ya ve buradan da uçakla lukla’ya gitti. kiraladığı şerpayla 3 günde cho oyu’nun ana kampına ulaştı. heinrich’le birlikte ve de birçok problemle 15 şubat 1985’te güney batı pillar’ında yeni rota açtılar ve bunun dağın ilk kış çıkışını yapmış oldular.

o zamana kadar hiç kimse 2 sekiz binliğe birden hem aynı sezonda, hem de kışın tırmanmaya teşebbüs etmemişti. bu başarısına rağmen etikle ilgili konuşulan şeyler kukuczka’ya rahat vermiyordu. dhaulagiri’de her kampın kurulmasına yardım etmişti ama cho oyu’ya vardığında pek çok şey önceden yapılmıştı. buna rağmen, kukuczka ve heinrich dağın yüksek kısımlarında çok çalışmak zorunda kalmışlardı.

dehli’de ve pakistan’da ayak parmakları için tedavi gördükten sonra artık nanga parbat için hazırdı. 13 temmuz 1985’te heinrich ile birlikte güney doğu pillar’ında yeni rota açtılar. kukuczka’ya göre nanga parbat tırmandığı dağlar arasında en zoru ve en tehlikelisiydi.

1986 kışında wielicki ile birlikte kongchenjunga(8586m)’nın klasik rotasından ilk kış çıkışını gerçekleştirdi. polonya’nın en üstün ve en güçlü tırmanıcılarından biri olan czok’un ölümü ekspedisyonun başarısını gölgeledi. czok, kukuczka’nın en iyi arkadaşıydı ve bu ölüm kukuczka’yı çok üzdü.

1986’da kukuczka ve piotrowski k2(8611m)’nin güney yüzünde eşsiz bir rota açtılar. kukuczka zirvede piotroski’nin gelmesini bekledi. inişte, 2. bivaktan sonra piotroski kramponlarını kaybetti, düştü ve hayatını kaybetti. kukuczka bu ölümle yıkılmıştı. daha sonraları “k2nin eşsiz güney duvarını çıkmamızdan geriye içimde en ufak bir mutluluk bile kalmadı” dedi. bu son deneyimi kaldırmak çok zor olmuştu, başarının bedelli çok yüksekti.

polonya’ya döndüğünde kukuczka depresif bir döneme girdi ve bunun zirvesindeyken tırmanışlarında aldığı ölümcül risklerden dolayı eleştirilere maruz kaldı. fakat bu eleştiriler genellikle dağcılığı anlamayan insanlardan gelmekteydi. hepimiz tırmanış sırasında herkesin risk aldığını biliyoruz. tırmanıcılar eşit partnerlerdir ve her biri limitlerini bilmelidir.

kukuczka’nın bir sonraki ekspedisyonu manaslu(8163m)’ya oldu. partneri, organizasyon yeteneğine hayran olduğu ve tırmanışta çok cesur yürekli olan hajzer’di.

10 kasım 1986’da kuzey doğu yüzünde yeni rota açarak zirveye ulaşmaları, kukuczka’nın büyük başarılarından biriydi. manaslu, kukuczka’nın 12. sekiz binliğiydi. messner ile aralarındaki yarış bitmişti çünkü messner son sekiz binliğine de tırmanmıştı. kukuczka bir telgrafla messner’i tebrik etti. kukuczka 14 sekiz binliği tamamladığın da messner “sen ikinci değilsin, sen mükemmelsin” demişti.

kukuczka yeni polonya rotaları açma konusundaki rüyalarına sadıktı, sekiz binliklerdeki turunu bitirmeden önce birkaç yeni rota daha tırmanmak istiyordu. 3 şubat 1987’de annapurna(8091m)’da hajzer’le birlikte 13. sekiz binliğine tırmandı. klasik rotadan dağın ilk kış çıkışını yaptılar. 15-18 eylül 1987’de polonya’nın tibet’e ilk ekspedisyonunda kukuczka ve hajzer shishapangma(8046m)’nın bakir batı sırtının tırmandılar. kukuczka inişi kayakla yaptı. aynı ekspedisyonda kukuczka ve hajzer 31 ağustosta jebokangal ri(7365m)’nin ve 7 eylülde shishapangma’nın batı zirvesinin ilk çıkışların yaptılar.

sonunda bütün sekiz binlikleri tırmanmıştı. shishapangma’nın zirvesinden döndüğünde ana kampta onu çok hoş bir sürpriz bekliyordu. polonya’da yediği, 14 özel doughnot ( yağda kızarmış şekerli çörek) onu bekliyordu. dağcı arkadaşları tarafından hazırlanan bu çöreklerin üzerlerine sekiz binliklerin adları yapıştırılmıştı. kukuczka sonunda hepsini bir anda görebilmişti ve başarısının tatlı lezzetini aldı.

kukuczka 14 sekiz binliğe tırmanarak kendi rekorunu kırmıştı. 1979’da başladığı bu tırmanışları 1987’de bitirdi. 10 tanesini yeni rotadan, 4 tanesinin de ilk kış çıkışını yaptı ve makalu’ya solo tırmandı. everest dışında( sadece bir kısmını oksijenle tırmandı) hepsini oksijensiz ve alpin tarzda tırmandı.

8-13 ekim 1988’de hajzek’le birlikte annapurna(8091m)’nın güney yüzünde ekstrem bir rota açtılar.

bu yükseklikte onu yakalayabilecek birisi daha yoktu. shishapangma’ya tırmanışından sonra “nasıl oluyor da bütün hayallerimi gerçekleştirebiliyorum? basit çünkü dağlar bana karşı merhametli” demişti.

belki de bu merhametin sonu gelmişti. 24 ekim 1989’da dağlar onu, lhotse’nin güney yüzünü denerken reddetti. zirveye yakın bir yerde düştü.

kukuczka daha 41 yaşındaydı. geride karısı cecylia ve iki küçük oğlu maciek ve wojtek’i bıraktı.

kukuczka bize göre yenilmezdi. zurich üniversitesi’nde bazı testlerden geçmişti. diğer alpinistlerle arasında pek fazla bir farklılık yoktu sadece oksijen emilimi değerleri daha yüksekti. jurek kukuczka, yüksek irtifada düşük oksijenle uzun süre kalabiliyordu. vücudu diğerlerine göre çok daha çabuk uyum sağlıyordu. daha sonraları yemek yemeden de uzun süreler idare edebildiğini gördü. ekspedisyonlar sonrası 10kg-14kg kaybettiği oluyordu.

1987’de polonya’da yılın adamı seçildi ve calgary’deki kış olimpiyatları komitesi tarafından onursal gümüş madalyaya layık görüldü.

büyük başarılarına rağmen o son derece alçakgönüllü, utangaç ve gerçekçi bir tırmanıcıydı. reklamı sevmezdi. dar görüşlülüğe ve insanlar arasında kıskançlığa tahammülü yoktu. polonya’daki ve yurtdışındaki arkadaşları hakkındaki görüşlerinde çok toleranslıydı. onun çekici kişiliği ve motivasyonu çevresinde olan herkes için ilham verici.

ıngeborga doubrawa-cochlin

mountain dergisi 25. sayı


not : cenazesi cenaze töreni arkasından arkadaşları tarafından himalayalarda büyük bir buzul yarığına gömülmüştür.

   tirmali yorum   28.01.2009 09:56
   #1176451
 
reklamı kapat

yazdır