panaptikon

1.

pragmatizmin kurucusu jeremy bentham*tarafından ortaya atılan "ütopik" hapishane kurgusu. bu hapishane, merkezinde bir gözlem kulesi bulunduran bir çember üzerine dizilmiş hücrelerin içe yani kuleye bakan cepheleri mahkumun öteyi göremeyeceği fakat kuledeki gözetmenlerin mahkumların tüm hareketlerini izleyebilecekleri şekilde tasarlanmıştır.

bu garip tasarımın amacı mahkumları gözetlemek değil; gözetlemek burada sadece bir araç. mahkumların tüm hareketlerinden haberdar olan gözlemciler kurallara aykırı yani "kötü" davranışın karşılığında mahkumu cezalandırırlar. işte bu noktada izlendiğinin farkında olmayan mahkum, zamanla bu durumun eşyanın doğasından kaynaklandığını düşünür, yani "kötü" ye karşı "koşullanır". işte panaptikonun kutsal amacı da budur; kötü vatandaşı akli dengesini yitirmiş "iyi" bir vatandaş haline getirmek.

mahkum denince türk filimlerinin kötü karekterlerini düşünen insanlar açısından gayet güzel bir ütopya bu. ne yazık ki bir çok kişinin aklına gelmiyor, bu mahkumların çoğunun makbul görülmeyenlerden ve "kötü" diye nitelendirilen davranışların çoğunun makbul görülmeyen davranışlardan meydana geldiği halde makbul denilen şeyin kurgu ürünü olup göreceli olduğu. hem, "iyi" insan olma ödevi hepimize yüklenmiş değil mi? hepimizin şüpheli olması da hesaba katılınca, panaptikon hepimize gerekli değil mi?

bir ütopya hayata geçirilmekte bugün, kendimize en fazla laik gördüğümüz kurgu; tasarlanandan çok daha iyi, daha ileri halde üstelik. her tarafımızın kameralarla çevirildiği bu dünyada j. bentham ın ütopyası hayata geçiyor. bizler, ütopya asla gerçekleştirilemeyecek olandır derken, bakın hele o "kötü", "beceriksiz" insanoğlu nelere kadir.*

   undefined   05.09.2009 19:29 ~ 29.09.2009 16:47
   #1582996
2.

<bkz: panapticon>

bentham'a göre; panaptikon, küçük ve harikulade bir mimari kurnazlığıdır.

   spectre   22.09.2009 23:35 ~ 23:37
   #1623251
3.

"halka biçimli bir binadır, ortasında bir avlu ve avlunun ortasında da bir kule vardır. halka, hem içeriye hem dışarıya bakan hücrelere bölünmüştür. bu hücrelerin her birinde kurumun hedefine uygun olarak, yazı yazmayı öğrenen bir çocuk, çalışan bir işçi, ıslah edilen bir mahkum, deliliğini yaşayan bir deli vardır. mekezi kulede bir gözetmen vardır. her hücre hem içeriye hem dışarıya baktığından gözetmenin bakışı tüm hücreyi kat edebilir; hiçbir karanlık nokta yoktur ve sonuç olarak bireyin yaptığı her şey bir gözetmenin bakışına açıktır. panapticon, aslında bir toplum ve iktidar türünün ütopyasıdır."*

<bkz: büyük kapatılma>

*

   spectre   22.09.2009 23:53 ~ 23:54
   #1623275
4.

doğrusu budur:
<bkz: panoptikon>

   phoibos   23.09.2009 00:04 ~ 00:04
   #1623306
 
reklamı kapat

yazdır