sadabat pakti

1.

sadabat paktı, türkiye, iran, ırak ve afganistan arasında, 8 temmuz 1937'de tahran'da sadabad sarayı'nda imzalanan dörtlü pakt.

sadabat paktı'nın imzalanmasının nedeni olarak italya'nın habeşistan'ı işgali gösterilir. bu yorum yanlıştır. bu pakt italya habeşistan'ı işgal etmeden önce gündeme gelmiştir ve yaklaşık iki yıl süren görüşmelerde italya konusu tartışılmamıştır. antlaşmanın maddelerine bakıldığında da italya'ya karşı açık veya kapalı bir tedbir bulunmamaktadır.

bu paktın nedenleri kısaca şunlardır:

1)sınır sorunlarının kalıcı şekilde çözülmesi(pakta üye devletlerin tümünün iran'la sınır sorunu bulunmaktaydı. ayrıca bu sınır sorunları nedeniyle özellikle türkiye-ırak-iran üçgeninde kürt aşiretleri sınır tanımayan isyanlar yapmaktaydı. bu paktın imzalanmasının en önemli nedenidir.

2)ülkelerin bağımsızlıklarını vurgulama istekleri(sömürge ve yarı sömürge dönemlerinden kısa süre önce kurtulabilen bu devletlerin bağımsızlıklarının vurgulanması son derece önemliydi). ilk defa bu amaçla, 2 ekim 1935'te cenevre'de türkiye, iran ve afganistan arasında üçlü bir antlaşma parafe edildi. buna daha sonraları ırak da katıldı. daha sonra ırak-iran sınır antlaşmazlığının çözümlenmesi (şattülarap uyuşmazlığı), türkiye ile iran arasında dostluk çerçevesi içinde sınır sorunu dahil her alanı düzenleyen antlaşmaların akti, 8 temmuz 1937 tarihli sadabad paktı'nın imzalanmasına imkan vermiştir.

taraflar antlaşmada genel olarak birbirlerinin iç işlerine karışmayacaklarını, ortak çıkarlarını ilgilendiren hususlarda birbirlerine danışacaklarını, birbirlerine karşı saldırıda bulunmayacaklarını ve sınırlarının korunmasına saygı göstereceklerini taahhüt etmişlerdir. ancak paktın temel nedeni olan kürt aşiretleri sorunu, 7. maddenin şu ifadelerinde saklıdır: "bağıtlı taraflardan her biri, kendi sınırları içinde diğer bağıtlı tarafların kurumlarını yıkmak, düzen ve güvenliğini sarsmak veya politik rejimini bozmak amacıyla silahlı çeteler, birlikler veya örgütlerin kurulmasını ve eyleme geçmelerini engellemeyi yükümlenir".

ikinci dünya savaşı ortamında antlaşmanın diğer maddeleri işlevsiz kalmış, fakat 7. madde anlaşmanın devamını sağlamıştır. sadabat paktı, 1979'da iran'daki yeni rejim paktı fesh ettiğini ima edene kadar hukuki varlığını sürdürmüştür.
*

   esekherif   14.12.2007 20:49
   #770476
2.

hatay sorunu yüzünden suriye'nin katılmadıgı anlasmadır.

   miskimit   09.05.2009 23:18
   #1370365
 
reklamı kapat

yazdır