satranc i urefa

1.

bir tasavvuf oyunu olan şatranc-ı urefa'nın, yani ariflerin satrancı'nın ünlü islam mutasavvıfı muhiddin arabî (1165 – 1240) ya da mevlid'in yazarı süleyman çelebi (1351 – 1422) tarafından icat edildiği varsa­yılmaktadır. oyunu tasar­layan kişi­nin öğrencilerine insanın yaşadığı, geçirdiği çeşitli halleri / yaşantıları ve idrak seviyelerini öğretmeyi amaçla­dığı düşünülmektedir.

satranc-ı urefa tek bir zar ve oyuncu sayısı kadar piyonla kızma birader oyununa benzer şekilde oynanır. oyun tahtasında 10 x 10 + 1, toplam 101 kare bulunur. amaç, gelen zardaki kadar basamağı iler­leyerek 101. basamağa yani “ visale ” ulaşmaktır. kimi basa­maklar sizi daha aşağıdaki basamaklara gönderirken, kimileri de ileriye götürür. oyunun ilk ortaya çıkışında ileriye göndererek ödüllendiren basamaklar arasında kuşlar, geriye götürerek cezalandıran basamaklarda ise yılanlar çizili olduğundan “yılanlı dama” diye de anılır olmuş.



oyuna başlamak için mutlaka 6 atmak gerekir. böylece zillet (hor görme, alçalma, aşağılık, alçaklık), teessüf (acınma, yazıklanma), rica (yalvarma), kavga, adavet (düşmanlık, hınç, kin) gibi hallerden geçilip, pişman olunarak nedamet basamağına gelinerek oyuna başlamaya hak kazanılır. bu islam tasavvufunda tanrı'ya ulaşmak için evrilmeye başlayan nefsin ilk uyanış derecesi olan nevfs-i levvame'ye karşılık gelmektedir. yap­tıklarından ve kötü hallerinden pişmanlık duyan (levm eden) insan tasavvuf yoluna girer. 6. basamaktan sonra sırayla hicran (ayrılık, acı), gurbet (yabancı yer), karar basamakları geçilerek ilk 10 basamakta fazla zorlan­madan ilerlenir ve 10. basamak olan rıza 'ya (hoşnutluk, memnunluk, razı olma, istek) varılır, fakat 11. basa­makta sohbet-i sek 'e (biriyle köpek tabiatıyla, yani köpeklerin havlaması, hırlaması gibi kavga ederek görüş­mek) gelindiğinde 2. basamağa, teesüf ' e geri dönülür. eğer bu basamağı geçebilirseniz karşınıza mihnet (sıkıntı, dert), duzah (cehennem), zeval (alçalış, sona erme), zahmet (zor, yorgunluk), meşakkat (güçlük) gibi dereceler çıkar. 21. basamakta karşılaşılan istiğna (ihtiyaçsızlık taslama) sizi neredeyse en başa, 3. basa­maktaki rica 'ya (yalvarma) geri götürür. ödüllü basamaklardan ilkiyle 23'te karşılaşırsınız: cefa (ayrılıkta bı­rakma, eziyet etme). cefa çeken daha sonra sefa süreceğinden doğrudan 31. basamağa gönderilir. benzer bir şekilde 26. basamakta fırsat 'ı yakalayan kişi tecrübe kazanmak için doğrudan 56. basamağa yollanır.



oyun 26. basamaktan sonra zorlaşır: rakip (başka birisiyle aynı şeye istekli olma) olunursa, ayrılık acısının çekildiği 7. basamaktaki hicran sizi beklemektedir ya da birilerinin arasına nifak ( ayrımcılık ) sokuyorsanız, 6. basamaktaki nedamet (pişmanlık) sizi buyur (!) eder. 39. basamağa kadar devam eden cezalar kısmını geç­mek çok zordur, fakat bu aşamaları bir geçerseniz işiniz kolaylaşır ve maneviyat basamaklarında ileri doğru hızla yol alırsınız. bu arada karşılaşabileceğiniz haller olan 43. basamaktaki kemâl (olgunluk, tamlık, bilgi, fazilet) 5. basamaktaki adavet' e (düşmanlık, hınç, kin), 91. basamaktaki gurur (boş, beyhude şeye güvenip aldanma, boş şeylerle övünme) en başa gönderir ve neredeyse bitiriyorken sizi rıza 'ya yollayan 100. basa­maktaki kazâ insanı aşağılara çekmek için bekliyordur.



yukarıdaki basamaklarda sonuca yaklaştıran hâller de vardır. örneğin 89'daki izzet (yükseklik, aziz olmak, saygı, ikram, yücelik, kudret) 98'deki bad-ı aşk 'a (aşk fırtınası), 90'daki vahdet (birlik, bir ve tek olma, kendi kendine kalış) 99'daki halet 'e (takdir, hal olmanın ve bulunmanın türlüsü) kadar gitmenizi sağlar. bunların ara­sında en ilginci 87'deki muhabbet ' tir (sevme, sevgi, dostluk, dostça konuşma). bu basamağın altında “buyrun visale” yazmaktadır ve sizi doğrudan oyunun bitiş noktası olan visal 'e ( dosta ermek, sevgide kavuşmak ) taşımaktadır.

oyun yukarıdaki bilgilerden de anlaşılacağı gibi kazanma gayesiyle oynanacak bir oyun olmaktansa insanın kendini tanımasını amaçlamaktadır

(alıntı)

özet: değişik bi satranç. vakit ayırılası bi oyun. fekat piyasada inatla oynayabileceğiniz materyaller satılmamakta. bizzat oyunu anlatan ve içinde oynanması için gerekli materyaller olması gereken kitaplarda bile yok. ayrıca olması gerekmediğini söyleyen ntyi de şihdetle kınıyorum.

   cumle muhendisi   29.06.2010 22:43
   #2098386
 
reklamı kapat

yazdır